pl
Dwie zabytkowe bramy, dwa style architektoniczne i ponad 200 lat historii zamojskich fortyfikacji. Stara Brama Lwowska zachwyca manierystyczną fasadą przypominającą łuk triumfalny, natomiast Nowa Brama Lwowska reprezentuje klasycystyczną architekturę wojskową XIX wieku. Obie powstały jako elementy systemu obronnego miasta, choć każda z nich pełniła swoją funkcję w innym okresie.
Bramy Lwowskie znajdują się w południowo-wschodniej części Starego Miasta w Zamościu, przy ulicy Partyzantów, pomiędzy dawnymi bastionami VII i I. Podczas spaceru możesz przyjrzeć się ich dekoracjom architektonicznym, poznać historię dawnych umocnień i zobaczyć, jak zmieniała się architektura obronna na przestrzeni stuleci.
Stara Brama Lwowska powstała w latach 1597–1599 według projektu Bernarda Moranda, architekta odpowiedzialnego za renesansowy układ urbanistyczny Zamościa. Była jedną z trzech pierwotnych bram miejskich i prowadziła w kierunku Tomaszowa Lubelskiego oraz Lwowa. Początkowo miała formę wieżową i znajdowała się w obrębie ziemnych wałów obronnych, a przez otaczającą miasto fosę prowadził do niej most.
Najbardziej charakterystycznym elementem budowli jest manierystyczna kamienna fasada, której kompozycja nawiązuje do antycznego łuku triumfalnego. Zdobi ją płaskorzeźba przedstawiająca św. Tomasza Apostoła klęczącego przed Zmartwychwstałym Chrystusem. Po bokach umieszczono kartusze z herbem Zamoyskich, a poniżej łacińskie inskrypcje. Całość wieńczy trójkątny szczyt. Pod względem architektonicznym Stara Brama Lwowska wykazuje duże podobieństwo do Starej Bramy Lubelskiej.
W pierwszej połowie XIX wieku, podczas modernizacji Twierdzy Zamość, przejazd przez bramę zamurowano, a część jej pomieszczeń przekształcono w kazamaty więzienne. W latach 1824–1825 więziono tutaj Waleriana Łukasińskiego, polskiego działacza niepodległościowego i założyciela Wolnomularstwa Narodowego. Jego pobyt upamiętniają tablica oraz płaskorzeźba umieszczone na sąsiednim fragmencie fortyfikacji.
Przejście przez Starą Bramę Lwowską ponownie udostępniono przed II wojną światową. W latach 1978–1979 przeprowadzono rekonstrukcję obiektu, odtwarzając historyczne dekoracje fasady. Obecnie można przejść pod bramą i obejrzeć z bliska jeden z cennych przykładów manierystycznej architektury Zamościa.
Nowa Brama Lwowska powstała na początku lat 20. XIX wieku, kiedy Twierdza Zamość przechodziła gruntowną modernizację. Zmiany w układzie fortyfikacji i dróg dojazdowych sprawiły, że dotychczasowa brama przestała pełnić swoją funkcję. Nowy przejazd zaprojektował Jan Paweł Lelewel, inżynier wojskowy zaangażowany w przebudowę zamojskich umocnień.
W przeciwieństwie do swojej renesansowej poprzedniczki Nowa Brama Lwowska reprezentuje styl klasycystyczny. Jej fasadę zdobią charakterystyczne płaskorzeźby związane z okresem panowania cara Aleksandra I. Nad dawnym przejazdem umieszczono jego monogram na tle promienistego słońca, a wyżej koronę carską. Kompozycję uzupełniają mniejsze, okrągłe dekoracje w narożnikach. Po 1825 roku obiekt rozbudowano o sześcioprzęsłowe kazamaty.
Po likwidacji Twierdzy Zamość w 1866 roku Nowa Brama Lwowska utraciła swoje pierwotne przeznaczenie. Jej przejazd zamurowano, a budynek wykorzystywano m.in. jako więzienie. Po I wojnie światowej część zabudowy przystosowano do potrzeb pierwszej miejskiej elektrowni, a później wykonano dodatkowe przejście po północnej stronie bramy.
W kolejnych dziesięcioleciach obiekt pełnił różne funkcje. Od 1980 roku jest związany z działalnością Orkiestry Symfonicznej im. Karola Namysłowskiego, która ma tutaj swoją siedzibę. Dzięki temu zabytkowa budowla pozostaje użytkowana, choć jej współczesne przeznaczenie znacznie różni się od pierwotnej funkcji obronnej.
Bramy Lwowskie dzieli niewielka odległość, dlatego podczas zwiedzania można łatwo porównać ich wygląd i charakterystyczne detale. Stara Brama Lwowska wyróżnia się bogatą dekoracją kamieniarską, trójkątnym szczytem i płaskorzeźbami o tematyce religijnej. Nowa Brama Lwowska ma bardziej surową, klasycystyczną formę, a jej ozdoby nawiązują do historii Zamościa w okresie zaborów.
Szczególnie interesujące są zachowane fragmenty dawnych fortyfikacji otaczających obie budowle. W sąsiedztwie Starej Bramy Lwowskiej można zobaczyć elementy umocnień związanych z bastionem VII oraz miejsce upamiętniające Waleriana Łukasińskiego. Warto również przejść pod arkadą starszej bramy, aby przyjrzeć się jej konstrukcji i detalom architektonicznym.
Położenie obu obiektów przy ulicy Partyzantów sprawia, że stanowią naturalny przystanek podczas spaceru wokół zamojskiej Starówki. Zwiedzanie Starej i Nowej Bramy Lwowskiej pozwala zobaczyć, jak przez ponad dwa stulecia zmieniały się fortyfikacje Zamościa – od reprezentacyjnych bram renesansowego miasta po rozbudowany system obronny XIX-wiecznej twierdzy.
